06 Gevaarlijke stoffen - Organisme
 >  Maatregelen veilige werkwijze Chroom-6
Discussie > Bespreek het met je collega’s
  • Ik maak me zorgen over chroom-6. Er is in de media veel aandacht geweest over blootstelling aan chroom-6.
  • Er zijn opdrachtgevers die geen chroom-6 onderzoek meer uitvoeren, kan dit?
Introductie Chroom-6

Verven en coatings

Verven en coatings bevatten stoffen die in meer of mindere mate schadelijk kunnen zijn voor de mens. Deze stoffen zijn toegevoegd om de coating bepaalde eigenschappen te geven, die de kwaliteit van de coating bepalen. 

Stoffen in verven/coatings die mogelijk schadelijk kunnen zijn; bindmiddelen, oplos- en verdunningsmiddelen, pigmenten, vulstoffen en sommige hulpstoffen. De meeste van deze stoffen zijn gevaarlijk bij contact met het lichaam, via bijvoorbeeld de huid of door verontreiniging met de lucht die wordt ingeademd. Dit laatste speelt een rol bij het drogen van de coating of bij het bewerken van (oude) verf-/ coatinglagen. 

Waarom werd chroom-6 gebruikt (inmiddels niet meer toegestaan)?

  • Chroom-6 biedt extra stevigheid en bescherming aan o.a. bouwmaterialen
  • Chroom-6 beschermt vliegtuigen, treinstellen en andere oppervlakken tegen roest 

Chroom-6 verbindingen worden gevaarlijk beschouwd (kankerverwekkend) en blootstelling dient dan ook voorkomen te worden.

Er is pas sprake van een blootstellingsrisico aan Chroom-6 op het moment dat er bewerkingen worden uitgevoerd aan verven/coatings die Chroom-6 bevatten. Het gezondheidsrisico neemt toe door de mate (de concentratie van Chroom-6) en de duur van blootstelling (dosis die iemand binnen krijgt). Het blootstellingsrisico is verder afhankelijk van een aantal factoren, namelijk:

  • de hoeveelheid (fijn)stof wat vrijkomt;
  • de hoeveelheid andere gassen of dampen die vrijkomen.      

Wat is Chroom 6

Chroom-6 is een metaal. Chroom-6 kan in meerdere vormen voorkomen waaronder het 3-waardig en 6-waardig chroom. Chroom-3 en chroom-6 zitten in mineralen die van nature voorkomen. Chroom-3 zit ook in onze voeding en is onschadelijk. Chroom-6 is daarentegen schadelijk voor de gezondheid. Chroom-6 wordt vanwege de nuttige eigenschappen, zoals roestwerendheid, aan diverse producten toegevoegd. Chroom 6 hecht zich eenvoudig aan metalen en wordt onder andere verwerkt in verf, hout, plastic en metaal. Als deklaag of ingrediënt in bouwmaterialen biedt het extra stevigheid en bescherming tegen corrosie.  

Waarom is Chroom-6 schadelijk

Chroom-6 is een gevaarlijke stof die na blootstelling, op termijn kan leiden tot ernstige gezondheidsschade in de vorm van kanker of een nadelig effect op de voortplanting. Chroom-6 kan ook allergische reacties veroorzaken zoals astma en contacteczeem, daarnaast is chroom-6 slecht voor het milieu.

Chroom-6 kan op drie manieren in het lichaam terechtkomen:

  • door inslikken (maag),
  • door inademen (longen) of
  • via de huid.

De chroom-6 verbinding moet daarvoor eerst oplossen in het water van het longslijm, maagsap of zweet van de huid. Na het oplossen kan de chroom-6 een lichaamscel ingaan en zo in het lichaam komen. Chroom-6 dat in de longcellen, darmcellen of huidcellen terechtkomt, wordt daar verder omgezet in chroom-3. Alleen bij de omzetting in cellen kan de long-, darm- of huidcel beschadigd raken. De kans op gezondheidsschade is op deze plekken daarom het grootst.

Bepalend of de mens ziek wordt van chroom-6 heeft vooral te maken met de duur (in tijd gezien) en de mate van blootstelling (veel of weinig) aan chroom-6. De kans dat je ziek wordt na een eenmalige/kortdurende blootstelling aan chroom-6 is zeer gering.

Waar kun je chroom-6 tegenkomen

Chroom-6 kun je als Heijmans medewerker tegenkomen in onder andere de volgende producten:

  • pigment in verven (inkt en plastic)
  • anti‐corrosiecoatings
  • roestvrij staal en andere chroomlegeringen
  • houtconserveermiddelen
  • cement

Deze producten zijn veelal verwerkt als coating op onder andere:

  • kunstwerken (bruggen; sluizen en stuwen)
  • gebouwen (op diverse bouwkunde onderdelen als staal en hout)
  • straatmeubilair en lantaarnpalen
  • hekwerken
  • hoogspanningsmasten
  • defensie materieel
  • vliegtuigen
  • treinen
  • schepen en onderzeeërs

In vaste vorm kan chroom-6 geen kwaad. Maar als er stofdeeltjes in de lucht komen kan het erg gevaarlijk zijn.


Risico's > Wat kan er gebeuren?

Als er objecten bewerkt moeten worden, denk dan aan de mogelijkheid dat deze een chroom(6)houdende laag kunnen bevatten. Tijdens de bewerking daarvan kan chroom-6 vrijkomen. Tot ‘bewerken’ hoort onder andere schuren, slijpen, lassen, snijden en stralen. Chroom-6 kan tevens vrijkomen bij het lassen en snijden van roestvrij staal.

Je kan chroom-6 in je lichaam krijgen via inademing, inslikken en via de huid.

  • Ontstaan van directe (acute) klachten zoals: neusirritaties, hoesten, jeuk en een brandend gevoel. 
  • Als je vaak chroom-6 binnen krijgt kunnen er chronische gevolgen ontstaan zoals: longkanker, neus- en neusbijholtekanker, maagkanker, strottenhoofdkanker en luchtwegallergieën, waaronder astma en neusslijmvliesontsteking (rhinitis). Andere mogelijke aandoeningen zijn chronische longziekten, zoals COPD, doorboring van het neustussenschot door chroomzweren en allergisch contacteczeem. Het is nog onvoldoende duidelijk of blootstelling aan chroom-6- op de werkplek nadelige effecten op de voortplanting en de ontwikkeling van de ongeboren vrucht kan veroorzaken.

Of je ziek wordt van blootstelling door chroom-6, hangt af van een aantal factoren, zoals:

  • Aan hoeveel chroom-6 ben je blootgesteld?
  • Hoe lang duurde deze blootstelling
  • Op welke manier was er contact met chroom-6: via de huid (natte huid of droge huid), door inademing of door inslikken
  • leefstijl en persoonlijke gevoeligheid

Twijfel je over je gezondheid en of je bent of wordt blootgesteld aan chroom-6, neem contact op met je leidinggevende of met de Bedrijfsarts.

Maatregelen > Hoe weet je of er chroom-6 aanwezig is?

Als een oppervlak of object bewerkt moet worden, dan is er een mogelijkheid dat er een chroomhoudende laag aanwezig is. Om zeker te weten of er sprake is van chroom-6, kan er  onderzoek plaatsvinden.

De bepaling van chroom-6 is erg lastig en niet altijd betrouwbaar. Met andere woorden niet alle opdrachtgevers zullen van te voren een onderzoek uitvoeren. Zij gaan er dan vanuit dat geschilderde stalen objecten chroom-6 verdacht zijn en deze moeten als chroom-6 houdend behandeld worden. 

Het beheersregime chroom-6 opgesteld in samenwerking met Rijkswaterstaat, het Rijksvastgoedbedrijf, ProRail en de Inspectie SZW moet dan opgevolgd worden. In dit regime is een maatregelen matrix opgenomen waarin de Arbo-maatregelen bij alle bekende werkzaamheden aan chroom-6 houdende verf en coatings staan beschreven (zie link onderaan deze toolbox).

De maatregelen die nodig zijn voor een klus worden duidelijk beschreven in het V&G plan.


Maatregelen > Wat moet je doen?

Het is verplicht om maatregelen te nemen om contact met Chroom-6 te voorkomen. RWS, RVB en ProRail hebben een Beheersregime chroom-6 opgesteld (versie 1.1). Dit beheersregime schrijft maatregelen voor om blootstelling aan chroom-6 te voorkomen tijdens het bewerken of verwijderen van coatings. Het regime is bedoeld als werk document en wordt de komende tijd verder ontwikkeld en onderbouwd met behulp van metingen. Dit regime is openbaar en kan door iedereen worden gebruikt die beroepsmatig te maken krijgt met het bewerken of verwijderen van chroom-6-houdende coatings en verven. 

Beheersmaatregelen in het kort

Basishygiëne: 

  • Handen wassen voor roken, eten en/of drinken en voor en na toiletbezoek
  • Tijdens de werkzaamheden niet roken, eten en/of drinken
  • Maatregelen inzetten zodat stofvorming wordt voorkomen

Voor aanvang van de werkzaamheden:

  • Draag een overall zodat armen en benen volledig bedekt zijn 
  • Draag altijd handschoenen om je huid te beschermen
  • Veiligheidsbril
  • Indien stofvorming niet voorkomen kan worden:
  • Een goed aansluitend mondmasker met ventiel (P3-filter), of halfgelaatmasker met een P3- filterbus. Uiteraard is een overdrukmasker of een -kap ook mogelijk, dit is afhankelijk van de situatie
  • Zet werkgebied af om ongewenste bezoekers te vermijden

Extra maatregelen die ingezet moeten worden afhankelijk van de situatie (overleg dit altijd met de veiligheidskundige of arbeidshygiënist)

  • Specifieke overall (eventueel brandvertragende en antistatisch), m.a.w. de genormeerde overall zoals opgenomen in ons kledingpakket. Op basis van de werkzaamheden en de hoeveelheid stof die kan ontstaan, kan het zijn dat een wegwerpoverall type 5/6 verplicht wordt gesteld.
  • Afhankelijke of onafhankelijke adembescherming (overleg met afdeling veiligheid)
  • Eventueel opvolgen van een decontaminatie procedure 

Voer bij voorkeur de werkzaamheden zonder pauze uit (indien de werktijd dit toelaat!). Indien pauze of (ongepland) toiletbezoek: 

  1. Bij uittrekken van de kleding ademhalingsbescherming ophouden en deze als laatste afdoen!
  2. Overkleding, zoals een wegwerpoverall, handschoenen, overschoenen en (wegwerp)masker (indien van toepassing), die (mogelijk) met chroom-6-houdend stof in aanraking is geweest uittrekken bij verlaten van de ruimte/werkplek. Chroom 6 houdend afval als chemisch afval apart houden en afvoeren. Normale overall laten wassen.
  3. Gelaat en handen wassen voor eten en/of drinken (incl. roken) en voor en na toiletbezoek 


Na de werkzaamheden

Na de werkzaamheden

Indien stofzuiger gebruikt: verwijder voorzichtig de stofzuigerzak en beschouw dit als chroom-6-houdend afval.

Reinig gebruikte gereedschappen, werkschoenen/ -laarzen met een vochtige doek.

Werkkleding laten wassen.

Bij uittrekken van de kleding ademhalingsbescherming ophouden!

Indien van toepassing: overkleding, zoals een wegwerpoverall, en wegwerp adembescherming (indien van toepassing), die (mogelijk) met chroom-6-houdend stof in aanraking is geweest, beschouwen als chroom-6-houdend afval.

Sluit aan het eind de afvalzak en voer deze af als chemisch afval.

Was je handen en je gezicht.

Overige algemene maatregelen

  • Houd toezicht op een juiste uitvoering van het werk
  • Regel het onderhoud van de afzuigingsystemen en andere apparatuur
  • Maak bij schoonmaak gebruik van een industriële stofzuiger met HEPA-filter, of reinig nat
  • Verbied het gebruik van perslucht bij schoonmaakwerkzaamheden. Gebruik een mobiele stofafzuiging met HEPA-filter om overalls en schoenen schoon te zuigen na uitvoering van werkzaamheden en voor het verlaten van de werkruimten
  • Regel verantwoorde afvalvervoer of verwijdering. Denk hierbij ook aan filters en zakken van stofzuigers
  • Registreer welke medewerkers de werkzaamheden hebben uitgevoerd
  • Bied de medewerkers in overleg met de bedrijfsarts een arbeidsgezondheidskundig onderzoek aan. 
Tips > Wil je meer informatie?

Extra INFO:

Vraag bij twijfel altijd advies bij de afdeling Veiligheid. Zij kunnen je helpen.


Scan de volgende code met de app om deze toolbox te bekijken.