06 Gevaarlijke stoffen - Organisme
 >  Maatregelen veilige werkwijze Chroom-6
Discussie > Bespreek het met je collega’s

Ik maak me zorgen over chroom-6. Er is in de media al veel negatieve aandacht geweest over blootstelling aan chroom-6;

Introductie Chroom-6

Chroom-6

Bij werkzaamheden aan chroomhoudende metalen of chroomhoudende coatings kunnen medewerkers worden blootgesteld aan chroom-6. Dit kan zowel via inademing als via de huid gebeuren. Vanwege de sterk giftige en kankerverwekkende eigenschappen van chroom-6 is het belangrijk dat maatregelen worden getroffen die ervoor zorgen dat medewerkers geen nadelige gezondheidseffecten ondervinden. Heijmans is ervoor verantwoordelijk werknemers hiertegen te beschermen. In deze toolbox staan beheersmaatregelen die genomen dienen te worden.


Wat is Chroom 6

Chroom-6 is een metaal. Chroom-6 kan in meerdere vormen voorkomen waaronder het 3-waardig en 6-waardig chroom. Chroom-3 en chroom-6 zitten in mineralen die van nature voorkomen. Chroom-3 zit ook in onze voeding en is onschadelijk. Chroom-6 is daarentegen schadelijk voor de gezondheid. Chroom-6 wordt vanwege de nuttige eigenschappen, zoals roestwerendheid, aan diverse producten toegevoegd. Chroom 6 hecht zich eenvoudig aan metalen en wordt onder andere verwerkt in verf, hout, plastic en metaal. Als deklaag of ingrediënt in bouwmaterialen biedt het extra stevigheid en bescherming tegen corrosie.


Waarom is Chroom-6 schadelijk

Chroom-6 is een gevaarlijke stof die na blootstelling, op termijn kan leiden tot ernstige gezondheidsschade in de vorm van kanker of een nadelig effect op de voortplanting. Chroom-6 kan ook allergische reacties veroorzaken zoals astma en contacteczeem, daarnaast is chroom-6 slecht voor het milieu.

Chroom-6 kan op drie manieren in het lichaam terechtkomen:

  • door inslikken (maag),
  • door inademen (longen) of
  • via de huid.

De chroom-6 verbinding moet daarvoor eerst oplossen in het water van het longslijm, maagsap of zweet van de huid. Na het oplossen kan de chroom VI een lichaamscel ingaan en zo in het lichaam komen. Chroom-6 dat in de longcellen, darmcellen of huidcellen terechtkomt, wordt daar verder omgezet in chroom-3. Alleen bij de omzetting in cellen kan de long-, darm- of huidcel beschadigd raken. De kans op gezondheidsschade is op deze plekken daarom het grootst..

Bepalend of de mens ziek wordt van chroom-6 heeft vooral te maken met de duur (in tijd gezien) en de mate van blootstelling (veel of weinig) aan chroom-6. De kans dat je ziek wordt na een eenmalige/kortdurende blootstelling aan chroom-6 is zeer gering.


Waar kun je chroom-6 tegenkomen

Chroom-6 kun je als Heijmans medewerker tegenkomen in onder andere de volgende producten:

  • pigment in verven (inkt en plastic)
  • anti‐corrosiecoatings
  • roestvrij staal en andere chroomlegeringen
  • houtconserveermiddelen
  • cement

Deze producten zijn veelal verwerkt als coating op onder andere:

  • kunstwerken (bruggen; sluizen en stuwen)
  • gebouwen (op diverse bouwkunde onderdelen als staal en hout)
  • straatmeubilair en lantaarnpalen
  • hekwerken
  • hoogspanningsmasten
  • defensie materieel
  • vliegtuigen
  • treinen
  • schepen en onderzeeërs


In vaste vorm kan chroom-6 geen kwaad. Maar als er stofdeeltjes in de lucht komen kan het erg gevaarlijk zijn. Waarom wordt het dan toch gebruikt?

  • Chroom-6 biedt extra stevigheid en bescherming aan o.a. bouwmaterialen
  • Chroom-6 beschermt vliegtuigen, treinstellen en andere oppervlakken tegen roest 

Chroom-6 kan ook vrijkomen bij het lassen en snijden van roestvrij staal


Risico's > Wat kan er gebeuren?

Als er metalen oppervlakken of objecten bewerkt moeten worden, denk dan aan de mogelijkheid dat deze een chroomhoudende laag kunnen bevatten. Tijdens de bewerking daarvan komt chroom-6 vrij. Tot ‘bewerken’ hoort onder andere schuren, slijpen, lassen, snijden en stralen. Chroom-6 kan tevens vrijkomen bij het lassen en snijden van roestvrij staal.

Wat betekent dit?

  • voor een aantal ziekten is duidelijk dat chroom-6 deze kan veroorzaken
  • Voor een aantal andere ziekten is het niet waarschijnlijk dat chroom-6 deze kan veroorzaken
  • Ook zijn er effecten waarvoor nog onvoldoende duidelijk is of dat deze door chroom-6 veroorzaakt kunnen komen

Wanneer iemand is en blootgesteld aan chroom-6, hoeft dat dus niet te betekenen dat dit deze ziekte komt door door chroom-6.

Of een ziekte door blootstelling chroom-6 wordt veroorzaakt, hangt sterk af van de wijze van blootstelling. Belangrijk zijn:

  • Aan hoeveel chroom-6 is iemand blootgesteld?
  • Hoe lang duurde de blootstelling
  • Op welke manier was er contact met chroom-6: via de huid
  • door inademing of door inslikken
  • hoe groot zijn de chroom-6 deeltjes?

Deze zaken bepalen hoeveel chroom-6 in het lichaam terecht komt en met welke organen contact maakt.

Chroom-6 kan de volgende ziekten veroorzaken (op basis van de huidige wetenschap):

  • Longkanker
  • Neuskanker en neusbijholtekanker
  • Allergisch contacteczeem
  • Allergisch astma en allergische rhinitis
  • Longziekten
  • Perforatie van het neustussenschot

Chroom-6 wordt ervan verdacht de volgende ziekten te veroorzaken:

  • Maagkanker

Voor sommige ziekten is het niet waarschijnlijk dat chroom-6 deze ziekten bij mensen kan veroorzaken (uit de huidige wetenschap bron: chroom-6 folder van Defensie):

  • Kankers van maag-darmkanaal
  • Keelkanker
  • Aandoeningen van het afweerssystem
  • Nieraandoeningen
  • Leveraandoeningen
  • Effecten op:
    • hart- en bloedvaten
    • maag-darm kanaal (anders dan maagkanker)
    • centrale zenuwstelsel
  • Gebitsproblemen

Of effecten waarvan nog onvoldoende duidelijkheid is:

  • effecten op de voortplanting;
  • Effecten op de (ebryomanale) ontwikkeling

Neem contact op met de Bedrijfsarts indien je vragen hebt over je eigen gezondheid in relatie tot de gevolgen die beschreven zijn.


Maatregelen > Hoe weet je of er chroom-6 aanwezig is?

Als een oppervlak of object bewerkt moet worden, dan is er een mogelijkheid dat er een chroomhoudende laag aanwezig is. Tijdens de bewerking kan chroom-6 vrijkomen. Om zeker te weten of er sprake is van chroom-6, moet er een onderzoek plaatsvinden. Dit kan als volgt gedaan worden:

StapToelichtingVerstrekkerActiehouder
1Vanuit het V&G- en/of (oplever)dossier van het object kijken of er chroom-6-houdende verf is gebruikt en waar deze is gebruikt.Opdrachtgever/ gebruiker objectHeijmans

Bij nieuwe opdracht dient de OG dit in zijn opdracht (V&G-plan ontwerp en -RI&E) aan te geven of, en waar, er chroom-6-houdende verf aanwezig is en hoe hier mee om te gaan.Opdrachtgever/ gebruiker objectHeijmans
2Uitzoeken met welk materiaal het oppervlak behandeld is en informatie opvragen bij leverancier of door oude veiligheidsinformatiebladen te raadplegen.Opdrachtgever/ gebruiker objectHeijmans
3*Het inzetten van een erkend bedrijf die testen kan uitvoeren om te bepalen of het om chroom 6 gaat.
Opdrachtgever/ Heijmans










3* De opdrachtgever is ervoor verantwoordelijk dat het onderzoek wordt uitgevoerd. Indien de opdrachtgever geen onderzoeksrapport heeft of een voor Heijmans niet deugdelijk onderzoeksrapport heeft zal Heijmans de opdrachtgever hiervan in kennis stellen en zelfstandig een onderzoeksrapport laten opstellen door een erkend onderzoeksbureau. De afdeling K&V kan u hierin adviseren.


Onderzoek of de te bewerken oppervlakken voorzien zijn van een chroomhoudende coating. Dit kan door middel van:

  • Sneltest*. Deze test geeft aan af er sprake is een chroom-6 coating - zie opmerking voor meer informatie;
  • Toetsen met een XRF-meter, hiervoor komt een specialist om dit uit te voeren. De resultaten zijn beter dan de sneltest, maar bieden geen 100%
  • Laboratoriumonderzoek. Deze biedt zekerheid over de aanwezigheid van Chroom-6 op het aangeleverde monster. Hou rekening met verschillende lagen verf die aanwezig kunnen zijn.
  • Tijdens de bewerking daarvan komt chroom-6 vrij. Tot ‘bewerken’ hoort onder andere schuren, slijpen, lassen, snijden en stralen


Opmerking bij sneltest*: 

Er zijn ook ‘zelftestkits Chroom VI’ beschikbaar. Heijmans heeft als uitgangspunt dat deze ‘zelftestkits Chroom VI’ niet betrouwbaar genoeg zijn en door Heijmans niet acceptabel beschouwd. Reden;

  • kans op verkeerde of slechte monsternamen; “vals negatief” wordt weergegeven
  • Indien er meerdere zware metalen aanwezig zijn (verhouding) is de kans groot dat er een “vals negatief” wordt weergegeven.

Hierdoor lijkt er geen chroom-6 aanwezig te zijn terwijl deze wel degelijk aanwezig is.

Uitzondering daarop is mogelijk, dit alleen in afstemming met, en goedkeuring van, een hoger Veiligheidskundige. Bij deze goedkeuring dient reeds een representatief onderzoek ten grondslag te liggen op de te bewerken objecten.


Maatregelen > Kortstondig versus veelvuldig of langdurig

De beheersmaatregelen die in deze toolbox staan vermeld gelden alleen als er af en toe en kortstondige werkzaamheden vericht worden.


Indien de werkzaamheden veelvuldig en/of langdurig zijn dan dient er een aanvullend plan opgesteld te worden. Dit plan kan zijn in de vorm van:

  • specifiek werkplan met daarin de vereiste beheersmaatregelen voor de uit te voeren werkzaamheden - getoetst door K&V
  • TRA (Taak-risico-analyse) opgesteld i.s.m. K&V


Maatregelen > Wat moet je doen?

Het is verplicht om maatregelen te nemen om contact met Chroom-6 te voorkomen. Inspectie SZW heeft maatregelen op een rij gezet die ervoor moeten zorgen dat medewerkers geen nadelige gezondheidseffecten ondervinden van dit werk.

Beheersmaatregelen nemen

Basishygiëne: 

  • Handen wassen voor roken, eten en/of drinken en voor en na toiletbezoek. 
  • Tijdens de werkzaamheden niet roken, eten en/of drinken.

Voor aanvang van de werkzaamheden:

  • Draag een wegwerpoverall met capuchon over de werkkleding (eventueel brandvertragende en antistatisch)
  • Een goed aansluitend P3-masker met ventiel (P3-filter), of halfgelaatmasker met P3- filterbus. Voor baarddragers een overdrukmasker (ivm lucht lekkage van het masker, biedt dus onvoldoende bescherming). Ook een Airstream-helm zou gebruikt kunnen worden.
  • Schone nitril wegwerp handschoenenl
  • Draag wegwerp overschoenen/ laarzen (voorkeur)
  • Veiligheidsbri
  • Zet werkgebied af om ongewenste bezoekers te vermijden

Voer bij voorkeur de werkzaamheden zonder pauze uit (indien de werktijd dit toelaat!). Indien pauze of (ongepland) toiletbezoek: 

  1. Overkleding, zoals een wegwerpoverall, handschoenen, overschoene en wegwerpmasker (indien van toepassing), die (mogelijk) met chroom-6-houdend stof in aanraking is geweest uittrekken bij verlaten van de ruimte/werkplek. Deponeer de wegwerp overal en wegwerpmaskerin in een afvalzak.
  2. Bij uittrekken van de kleding ademhalingsbescherming ophouden en deze als laatste afdoen! 
  3. Handen wassen voor roken, eten en/of drinken en voor en na toiletbezoek
  4. Voer de beheersmaatregelen bij “voor aanvang van de werkzaamheden” uit (nieuwe wegwerpoverall met capuchon, handschoenen, masker, etc)

Gezichtsmasker

Bij het wegwerpmasker en half- en volgelaatsmasker is het belangrijk dat het masker goed aansluit aan het gelaat, omdat er anders lekkage langs de randen kan optreden en er via die weg toch chroom-6(-stof) het masker in komt en kan worden ingeademd. Lekkage kan worden voorkomen door een fittest uit te voeren. Deze fittestdienen standaard te worden
uitgevoerd. Hiermee wordt getest of er sprake is van lekkage. 
 
Onder aan deze toolbox worden de verschillen tussen de diverse adembeschermingsmiddelen weergegeven. De
uitvoeringsvormen kunnen enigszins verschillen tussen leveranciers.

Voor elke volgende werkzaamheden zijn specifieke instructies beschikbaar WAAR DAN?:

  • Boren;
  • Slijpen/zagen;
  • Boucharderen;
  • Gutsen;
  • Lassen;
  • Schuren.
Toelichting op de gebruikte symbolen bij de onderstaande matrixen
Verplicht

Wanneer er bij de ademhalingsbescherming meerdere vakken zijn aangekruist, mag één van de drie worden gekozen

Wanneer bij kleding meerdere mogelijkheden zijn aangekruist, mag een van beide worden gekozen afhankelijk van de omvang van werkzaamheden en de omstandigheden.

In de toolbox Maatregelen veilige werkwijze Chroom-6 wordt de kleding procedure in principe niet aangegeven en zal worden gekozen om te werken met wegwerpoverall’s. De kleding procedure kan alleen worden toegepast indien er een goedgekeurd protocol aanwezig is.


Maatregelenmatrix: bewerken constructie


*Bij snijbranden en lassen komen ultrafijne stofdeeltjes vrij zodat ademhalingsbescherming nodig is in het kader van chroom-6 blootstelling maar directe vervuiling van de kleding zal beperkt zijn. Daarom worden er geen aanvullende eisen aan kleding of kleding procedure worden gesteld.


Maatregelenmatrix: reinigen

Dit zijn alleen de aanvullende beheersmaatregelen. De standaard geldende maatregelen zijn hier niet opgenomen.


*Vegen van stof dient te worden voorkomen in verband met stofverspreiding. Schoonmaken dient uitgevoerd te worden met industriële stofzuiger.


Maatregelenmatrix: verwijderen coating droge methoden

Dit zijn alleen de aanvullende beheersmaatregelen. De standaard geldende maatregelen zijn hier niet opgenomen.


1Draag brandvertragende kleding als de werkzaamheden bij open vuur, vlammen, toortsen, lassen of vonken producerende machines of werkmethoden.
2Als er sprake is van beperkte werkzaamheden waarbij deze technieken worden toegepast kan gemotiveerd worden afgeweken.
3Bij het gebruik van inductie moet rekening worden gehouden met mogelijk hoge elektromagnetische velden (EMV). De risico’s dienen door een hiervoor opgeleide deskundige (arbeidshygiënist of stralingsdeskundige) te worden beoordeeld.


Maatregelenmatrix: verwijderen coating natte methoden

Dit zijn alleen de aanvullende beheersmaatregelen. De standaard geldende maatregelen zijn hier niet opgenomen.