04 Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) en veiligheidssymbolen
 >  Aanvullende PBM’s voor elektrotechnische werkzaamheden
Discussie > Bespreek het met je collega’s!
  • Moet ik extra veiligheidsmiddelen gebruiken om mijn elektrotechnische werkzaamheden veilig uit te kunnen voeren?
  • Ik heb wel eens de gevolgen van een vlamboog gezien.
Introductie

Elektriciteit op de werkvloer kan altijd een potentieel gevaar zijn, ook zonder direct contact. Een lichte schok kan door de schrik bijvoorbeeld een val veroorzaken.

Voor het werken aan of nabij elektrische installaties moeten de juiste voorzorgsmaatregelen worden genomen om de risico’s van de gevaren te beperken. Met in acht neming van de veilige afstanden wordt er altijd spanningsloos gewerkt. De veilige afstanden zijn; 

  • 5 cm bij meten
  • 10 cm bij bedienen
  • 50 cm bij werkzaamheden

Daarnaast zullen de risico’s bij werkzaamheden bepalen of er aanvullende persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s) gebruikt dienen te worden. 


Risico's > Wat kan er gebeuren?

De meeste ongelukken met elektrische installaties gebeuren door het werken met ondeugdelijk materiaal, onvoldoende opleiding, kennis en ervaring. Daarnaast is het veelal onduidelijk wanneer welke PBM’s en hulpmiddelen men dient te gebruiken (zie ook tabel Elektrische risico's en beheersmaatregelen iets verder op in deze toolbox).

De (persoonlijke) effecten van de risico’s van elektriciteit hangen af van verschillende omstandigheden. Lichaamsgewicht, conditie en geslacht zijn van invloed, evenals wissel- of gelijkstroom, de tijdsduur van de schok, de route door het lichaam, klimaat (vocht geleidt beter) en de grootte van het aanrakingsoppervlak.

Een vlamboog (of Arc Flash) is een ontlading door de lucht, van een hoog- of laagspanningsstroom, tussen geleidende delen. Een vlamboog kan ontstaan bij het schakelen, vervangen van mes-patronen, aanbrengen van aardingsgarnituur, “uitglijden” met de meetpennen, e.d.


Zie in onderstaande, Engelstalige film, wat de persoonlijke impact is in "Arc flash safety - Mark's story"  (youtu.be/IBx8WgD_hlg)

Maatregelen > Wat moet je doen?

Om de gevaren te beperken dient men maatregelen te nemen: spanningsloos werken, afschermen actieve delen, het beveiligen van schakelaars / automaten met een slot en compleet scheiden.

Zorg voor uitvoering voor een goed werkplan, gebaseerd op een risico inventarisatie.

Volgens de norm moeten  “de voorbereiding van gecompliceerde werkzaamheden schriftelijk plaatsvinden”. Een manier om hieraan te voldoen is het opstellen van schakelberichten (NEN3140, art. 6.8.3.1).

Een hulpmiddel voor het opstellen van schakelberichten is te vinden op HUMS; de schakelbrief. De Werkverantwoordelijke dient deze voor te bereiden en na overleg met de installatieverantwoordelijke kunnen de werkzaamheden plaats vinden.

De basis voor de schakelbrief zijn de veilige vijf:

  1. Scheiden
  2. Beveiligen tegen opnieuw inschakelen
  3. Spanningsloosheid aantonen
  4. Aarden en kortsluiten (indien noodzakelijk)
  5. Afschermen van actieve delen (indien noodzakelijk)
Wanneer gebruik je welke PBM’s ?

Samen met de werkverantwoordelijke worden de risico’s van de werkzaamheden benoemd. Bij de risico’s worden de maatregelen en PBM’s beschreven, zoals hierboven in de tabel. Daarnaast is tabel 106, uit de NEN3140, een hulpmiddel om de juist PBM’s te bepalen.

Elektrische risico's en beheersmaatregelen

Onderstaande tabel geeft de risico’s van elektriciteit weer en de te nemen maatregelen.

Tabel: Elektrische risico's en beheersmaatregelen
GevaarMaatregel
Aanraking
  • Isolerende mat
  • Isolerend afschermdoek
  • Helm en gelaatscherm
  • Isolerende handschoenen
  • Isolerende kleding
  • Afzetlint
Brand
  • Helm en gelaatscherm
  • Vlamboog beschermende handschoenen
  • Vlamboog beschermende kleding
Explosie
  • Gehoorbescherming
  • Isolerend afschermdoek
  • Helm en gelaatscherm
  • Vlamboog beschermende handschoenen
  • Vlamboog beschermende kleding
Elektromagnetische velden en krachten
  • Afzetlint
  • Schakelplannen / schakelbrief
  • Aardingsgarnituur
Onbedoeld in- en uitschakelen
  • Schakelplannen / schakelbrief
  • Sloten en labels (lock-out tag-out)
  • Aardingsgarnituur
Kortsluiting / vlamboog
  • Gehoorbescherming
  • Isolerend afschermdoek
  • Helm en gelaatscherm
  • Vlamboog beschermende handschoenen
  • Vlamboog beschermende kleding
  • Afzetlint
Voorbeelden van PBM

In de informatieve bijlage G, van de NEN3140, staan  Het gebruik van beschermingsmiddelen en hulpmiddelen. In onderstaande afbeeldingen staan een aantal voorbeelden

Vlamboogbeschermende kleding
Veiligheidshelm met gelaatsscherm
Isolerende handschoenen
Isolerende mat
Kunststof klem
Boven: Markering volgens IEC    Onder: Oude markering volgens VDE
Tips > Voor meer informatie

Onderstaand filmpje (https://youtu.be/hFy3jmdhbfI) , welke staat op YouTube bij Infopuntveiligheid, wordt een vlamboog bij laagspanning weergegeven, zonder gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen. Dit filmpje is aangeleverd door TenneT en met toestemming geplaatst door Infopunt Veiligheid.