10 Milieu & groene leefomgeving
 >  De eikenprocessierups
Introductie

In deze toolboxmeeting besteden we aandacht aan een insectensoort die vervelende gezondheidsschadelijke klachten kan veroorzaken als je ermee in contact komt. Het gaat om de eikenprocessierups. Deze insectensoort komt vooral voor in een bosrijke omgeving.

Op een groot aantal eikenbomen in Nederland kan men in de maanden mei, juni en juli behaarde rupsen aantreffen. Deze rupsen gaan 's nachts groepsgewijs - in processie - op zoek naar voedsel (eikenbladeren); vandaar de naam eikenprocessierups.

Overdag zitten de rupsen bij elkaar in een spinsel tegen de stam of dikkere takken, waar ze later ook verpoppen. Deze "nesten" bestaan uit een dicht spinsel van vervellingshuidjes met brandharen en uitwerpselen.
De rupsen hebben lange, witte haren, maar voordat ze de beruchte brandharen krijgen, vervellen ze eerst een aantal malen. De brandharen zijn 0,1-0,2 mm lang, en laten makkelijk los waarna ze door de wind worden verspreid. Vanaf mei zijn de rupsen zover gegroeid dat ze brandharen hebben. De rupsen verpoppen begin juli tot een onopvallende nachtvlinder. De vrouwtjes hiervan zetten in augustus hun eitjes weer af.

Hoe herken je de eikenprocessierups?

Hoe herken je de eikenprocessierups?

  • De rupsen hebben een zwartbruine kop en een zwartgrijs lichaam, met een donkergrijze rugstreep.
  • Ze hebben lange, grijzig witte beharing.
  • Deze haren staan op roodachtig oranje wratten.
  • Over de stigma's loopt een lichte lijn.
  • Vooral het gedrag van de eikenprocessierups is kenmerkend, wanneer ze "in processie" tegen de stam van eiken te vinden zijn.
eikenprocessierups
spinselmot
bastaardsatijnvlinder

Verwarring

Nesten en spinsels van de eikenprocessierups kunnen mogelijk verward worden met die van andere insectensoorten zoals de spinselmot en de bastaardsatijnvlinder.

Risico's > Aanwezigheid waar en wanneer?

De eikenprocessierups is actief van de periode mei tot september

Je kunt de eikenprocessierups tegenkomen op de volgende plekken:

  • eikenbomen;
  • grondnesten onderaan de stam;
  • brandharen kunnen ook op de grond terecht komen.;
  • Tijdens het maaien of opruimen kunnen ze voor problemen zorgen.
  • Onderhoud aan onder andere grasmachines, kettingzagen, hakselaars etc. dat er brandharen aanwezig kunnen wanneer je onderhoud pleegt of services verleent.
Risico's > Gezondheidsklachten

De brandharen van de eikenprocessierups kunnen voor mensen erg vervelend zijn. De pijlvormige haartjes hebben kleine weerhaakjes en kunnen de huid, ogen en luchtwegen binnendringen. Daarbij komen stoffen vrij die reacties oproepen die lijken op allergische reacties. Na contact met de brandharen van deze rups kunnen klachten ontstaan zoals:

  • jeuk;
  • huiduitslag;
  • ademnood;
  • irritatie aan de ogen of aan de luchtwegen

Ze kunnen worden veroorzaakt door direct contact met de huid, maar ook door brandharen die met de wind zijn meegevoerd. Over het algemeen verdwijnen de klachten binnen enkele dagen tot weken. Bij aanhoudend ernstige klachten kunt u het beste contact opnemen met de huisarts. Een aantal gemeenten vermindert de overlast van de rups door de nesten te laten verwijderen. Brandharen van de eikenprocessierups kunnen overigens vijf tot zes jaar actief blijven.

Maatregelen > Hoe voorkomen we aanraking
  • Zorg bij een bezoek en/of werkzaamheden in een gebied waar de eikenprocessierups voorkomt voor goede bedekking van de hals, armen en benen.
  • Ga niet op de grond zitten.
  • Probeer direct contact met rupsen, oude brandharen, spinselnesten en vervellinghuidjes zoveel mogelijk te vermijden.
  • Vermijd wegen waar eikenbomen met veel processierupsen staan. Ook oude nesten van vorig jaar bevatten brandharen die kunnen verwaaien. 
  • Laat rupsen met rust en vermijd contact met nesten en spinsels;

  • Maak de pauzeruimte zeer regelmatig schoon

Maatregelen > Wat moet je doen als je in aanraking bent geweest?

Mocht je toch in aanraking zijn gekomen met de processierups, krab of wrijf dan niet:

Huid

  • Probeer de aangedane huid eerst te ‘strippen’ met plakband
  • (overige) brandharen zo snel mogelijk van de huid door goed afspoelen met stromend water. 
  • Voorkom krabben of wrijven. Dit bevordert de verspreiding van de brandharen en maakt de klachten erger. Verzachtende/verkoelende crème/gel of zalf: een zachte crème met bijvoorbeeld menthol of een gel van Aloë vera kan verlichting geven. Deze middelen zijn veelal te koop bij drogist of apotheek. 
  • Kleding goed uitspoelen en wassen (minimaal 60 °C).


Effecten treden meestal op binnen 8 uur. In de meeste gevallen verdwijnen de klachten vanzelf in enkele dagen tot maximaal 2 weken. Bij aanhoudende of ernstige klachten is het verstandig contact op te nemen met de huisarts.